Στη ρήξη του Αχίλλειου τένοντα, ο τένοντας κόβεται μερικώς ή πλήρως. Συχνά συμβαίνει σε αθλητικές δραστηριότηες, έπειτα από απότομη ώθηση, άλμα ή αλλαγή κατεύθυνσης. Πολλοί ακούν ένα «κρακ» ή αισθάνονται σαν να τους κλώτσησε κάποιος πίσω από τον αστράγαλο. Αμέσως μετά δυσκολεύονται να δώσουν ώθηση στο βήμα.

Αν υπάρχει υποψία ρήξης, χρειάζεται έγκαιρη εξέταση από ορθοπεδικό. Η θεραπεία δεν σημαίνει υποχρεωτικά χειρουργείο: τόσο η συντηρητική αντιμετώπιση όσο και η χειρουργική αποκατάσταση μπορούν να βοηθήσουν στην επαναφορά της λειτουργίας του ποδιού. Η επιλογή εξαρτάται από τη ρήξη, τη γενική υγεία, τις ανάγκες της καθημερινότητας και της άθλησης και τη δυνατότητα του ασθενούς να ακολουθήσει με συνέπεια την αποκατάσταση.

Τι είναι ο Αχίλλειος τένοντας και τι σημαίνει ρήξη;

Ο Αχίλλειος τένοντας βρίσκεται πίσω από την ποδοκνημική και ενώνει τους μύες της γάμπας με την πτέρνα. Μας επιτρέπει να σηκώνουμε τη φτέρνα και να δίνουμε ώθηση στο σώμα.

Στην πλήρη ρήξη κόβεται όλο το πάχος του τένοντα, ενώ στη μερική ρήξη ορισμένες ίνες παραμένουν ακέραιες. Η διαφορά δεν κρίνεται με ασφάλεια μόνο από την ένταση του πόνου. Ακόμη και σε πλήρη ρήξη μπορεί να διατηρείται κάποια κίνηση, επειδή συμμετέχουν και άλλοι μύες.

Η ρήξη δεν είναι το ίδιο με την τενοντοπάθεια του Αχίλλειου. Η τενοντοπάθεια συνήθως προκαλεί σταδιακό πόνο και δυσκαμψία, ενώ η ρήξη έχει συχνότερα σαφή στιγμή τραυματισμού και άμεση απώλεια της ώθησης.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα;

Τα συχνότερα σημεία είναι:

• ξαφνικός πόνος πίσω από τον αστράγαλο ή χαμηλά στη γάμπα,
• ένας ξαφνικός ήχος ή αίσθηση σαν «κρακ» ή «ποπ»,
• αίσθηση χτυπήματος ή κλωτσιάς από πίσω, σαν κάποιος να μας έδωσε κλωτσιά.
• πρήξιμο και μελανιά,
• αδυναμία φυσιολογικής ώθησης στο βήμα,
• δυσκολία να σηκωθεί κανείς στις μύτες του τραυματισμένου ποδιού,
• βάδισμα χωρίς τη φυσιολογική ώθηση ή με αστάθεια.

Ο πόνος μπορεί να υποχωρήσει γρήγορα και ο τραυματίας ίσως καταφέρνει να περπατήσει. Αυτό δεν αποκλείει τη ρήξη. Μπορεί επίσης να ψηλαφάται ένα κενό λίγο πάνω από την πτέρνα, αν και το πρήξιμο συχνά το κρύβει.

Τι να κάνετε αμέσως

Σταματήστε την άθληση και μην προσπαθείτε επανειλημμένα να σταθείτε στις μύτες. Πατήστε το τραυματισμένο πόδι όσο το δυνατόν λιγότερο, κρατήστε το ψηλά και βάλτε πάγο τυλιγμένο σε πετσέτα για σύντομα διαστήματα. Μην τεντώνετε τη γάμπα και μην πιέζετε το πέλμα προς τα πάνω. Ζητήστε την ίδια ημέρα ή το συντομότερο δυνατόν εξέταση από ορθοπεδικό με εμπειρία στις παθήσεις της ποδοκνημικής και του Αχίλλειου τένοντα, ώστε το πόδι να προστατευθεί σωστά και να σχεδιαστούν τα επόμενα βήματα.

Πώς συμβαίνει;

Η ρήξη συμβαίνει συχνά σε σπριντ, απότομη αλλαγή κατεύθυνσης, άλμα ή προσγείωση, όπως στο ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το βόλεϊ και το τένις. Μπορεί όμως να προκληθεί και από πτώση ή παραπάτημα· δεν αφορά μόνο τους αθλητές.

Η ηλικία, μια παλαιότερη βλάβη του τένοντα, ορισμένα νοσήματα και κάποια φάρμακα —ιδίως οι κινολόνες— έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας τέτοιος παράγοντας προκάλεσε τη ρήξη στον συγκεκριμένο ασθενή.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Όταν η ρήξη είναι πρόσφατη και έχει τυπική εικόνα, το ιστορικό και η κλινική εξέταση συνήθως αρκούν. Ο ορθοπεδικός συγκρίνει τα δύο πόδια, παρατηρεί τη θέση του πέλματος, ψηλαφεί τον τένοντα και ελέγχει τη δύναμη και το βάδισμα.

Βασικό μέρος της εξέτασης είναι η δοκιμασία Thompson, δηλαδή η συμπίεση της γάμπας από τον γιατρό. Αν το πέλμα δεν κινηθεί προς τα κάτω, υπάρχει ισχυρή υποψία πλήρους ρήξης. Το αποτέλεσμα αξιολογείται μαζί με τα υπόλοιπα ευρήματα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αυτοδιάγνωση.

Πότε χρειάζεται υπέρηχος ή μαγνητική τομογραφία;

Η κλινική εξέταση παραμένει η βάση της διάγνωσης, αλλά συνήθως χρειάζεται και απεικονιστικός έλεγχος για να χαρτογραφηθεί η βλάβη. Για τη λεπτομερή εκτίμηση του τένοντα, η μαγνητική τομογραφία είναι η εξέταση εκλογής στην κλινική μας προσέγγιση. Δείχνει το επίπεδο και την έκταση της ρήξης, αν είναι μερική ή πλήρης, καθώς και την κατάσταση του υπόλοιπου τένοντα, στοιχεία χρήσιμα ιδίως για τον προεγχειρητικό σχεδιασμό. Ο υπέρηχος μπορεί επίσης να δείξει το σημείο και το μέγεθος της βλάβης, ενώ η ακτινογραφία ζητείται αν υπάρχει υποψία κατάγματος ή οστικής απόσπασης.

Συντηρητική αντιμετώπιση ή χειρουργείο;

Δεν υπάρχει μία σωστή επιλογή για όλους. Τόσο η συντηρητική αντιμετώπιση όσο και το χειρουργείο αποτελούν δόκιμες λύσεις. Κάθε περίπτωση αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση το είδος, το σημείο και τη χρονιότητα της ρήξης, την απόσταση των άκρων και την ποιότητα των ιστών. Μετρούν επίσης η ηλικία, η δραστηριότητα, το επάγγελμα, οι αθλητικές απαιτήσεις, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η κατάσταση του δέρματος και της κυκλοφορίας και η δυνατότητα σωστής αποκατάστασης.

Συντηρητική αντιμετώπιση

Η συντηρητική αντιμετώπιση δεν είναι απλή αναμονή. Αρχικά, το πόδι προστατεύεται με τα δάκτυλα στραμμένα προς τα κάτω. Έπειτα χρησιμοποιείται ειδική μπότα με σφήνες, το πάτημα αυξάνεται προοδευτικά και η θέση του ποδιού αλλάζει σταδιακά. Η φυσικοθεραπεία βοηθά να επανέλθουν η κίνηση, η δύναμη, η ισορροπία και η λειτουργικότητα.

Ενώ αποφεύγεται το χειρουργείο σε αυτή την περίπτωση, πάντοτε υπάρχει όμως πιθανότητα επαναρήξης, επιμήκυνσης του τένοντα ή αδυναμίας στην ώθηση. Η μέθοδος είναι τεκμηριωμένη επιλογή για κατάλληλους ασθενείς, όταν αρχίζει έγκαιρα και ακολουθείται με συνέπεια.

Χειρουργική αποκατάσταση

Στο χειρουργείο, τα άκρα του τένοντα επανασυνδέονται και συρράπτονται. Η επέμβαση μπορεί να γίνει με μεγαλύτερη ανοικτή τομή, διαδερμικά ή με άλλη ελάχιστα επεμβατική τεχνική. Η επιλογή εξατομικεύεται ανάλογα με το σημείο και τη μορφή της ρήξης, την απόσταση των άκρων και την ποιότητα των ιστών του τένοντα, τη χρονιότητα και την κατάσταση του δέρματος. Σε παλαιότερες ρήξεις ο τένοντας μπορεί να έχει βραχυνθεί και να έχει αναπτυχθεί ουλώδης ιστός, οπότε ίσως χρειαστεί διαφορετική προσέγγιση.

Το χειρουργείο συζητείται συχνότερα σε υγιείς, πολύ δραστήριους ασθενείς, όταν η ισχυρή ώθηση είναι σημαντική, καθώς και σε καθυστερημένες ρήξεις ή επαναρήξεις. Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο επαναρήξης, έχει όμως κινδύνους όπως λοίμωξη, δυσκολία επούλωσης και κάκωση νεύρου. Χρειάζεται πάντοτε αποκατάσταση, η οποία σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να είναι κάπως συντομότερη από τη συντηρητική θεραπεία.

Πώς εξελίσσεται η αποκατάσταση;

Δεν ακολουθούν όλοι το ίδιο χρονοδιάγραμμα. Η πορεία εξαρτάται από τη ρήξη, τον ασθενή, τη θεραπεία και την ανταπόκρισή του. Οι χρόνοι στο διαδίκτυο είναι μόνο μια τάξη μεγέθους, όχι προσωπικό πρόγραμμα. Η αποκατάσταση προχωρά σε φάσεις:

1. Προστασία. Σωστή θέση του ποδιού, έλεγχος πόνου και πρηξίματος και ασφαλής μετακίνηση.
2. Κίνηση και πάτημα. Προοδευτική φόρτιση μέσα στην μπότα και κίνηση μόνο στο επιτρεπόμενο εύρος.
3. Βάδισμα και δύναμη. Σταδιακή έξοδος από την μπότα, φυσιολογικό βάδισμα, ενδυνάμωση της γάμπας και ισορροπία.
4. Άθληση. Άρσεις πτέρνας, τρέξιμο, άλματα και αλλαγές κατεύθυνσης προστίθενται σταδιακά, όταν έχουν αποκατασταθεί η δύναμη, ο έλεγχος και η αντοχή.

Η πρώιμη αποκατάσταση είναι σημαντική είτε γίνει χειρουργείο είτε όχι. Όμως «πρώιμη» δεν σημαίνει διατάσεις χωρίς προστασία ή ελεύθερη άσκηση. Αν το πέλμα κινηθεί πολύ γρήγορα προς τα πάνω, ο τένοντας μπορεί να επιμηκυνθεί και να μειωθεί η δύναμη της ώθησης, οπότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή και επιμέλεια από την πλευρά του ασθενούς.

Ενδεικτικά, η μπότα χρησιμοποιείται συχνά για 8–10 εβδομάδες και το αθλητικό παπούτσι μπαίνει γύρω στις 8–12 εβδομάδες. Ελαφρύ τρέξιμο μπορεί να αρχίσει στους 4–6 μήνες και αθλήματα με άλματα ή αλλαγές κατεύθυνσης στους 6–12 μήνες. Η πλήρης επάνοδος μπορεί να χρειαστεί έναν χρόνο ή περισσότερο.

Επιστροφή σε εργασία, οδήγηση και άθληση

Η καθιστική εργασία μπορεί, ανάλογα με τον πόνο, το πρήξιμο και τη μετακίνηση, να αρχίσει στις πρώτες 2–8 εβδομάδες. Η χειρωνακτική εργασία, η πολύωρη ορθοστασία και η μεταφορά βάρους συνήθως απαιτούν 12–16 εβδομάδες και σταδιακή επάνοδο.

Δεν οδηγείτε όσο φοράτε γύψο ή μπότα. Η οδήγηση εξετάζεται συνήθως μετά την αφαίρεση της μπότας, περίπου στις 9–12 εβδομάδες, όταν μπορείτε να κάνετε με ασφάλεια απότομο φρενάρισμα. Αν η ρήξη είναι αριστερά και το αυτοκίνητο αυτόματο, μπορεί να επιτραπεί νωρίτερα· το χειροκίνητο κιβώτιο απαιτεί καλή λειτουργία και των δύο ποδιών. Η άθληση αρχίζει έπειτα από αρκετούς μήνες και προχωρά σταδιακά.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;

Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται άμεση εκτίμηση. Ζητήστε ιατρική βοήθεια για δύσπνοια, πόνο στο στήθος, αιμόπτυση, τάση για λιποθυμία ή νέο έντονο πρήξιμο με πόνο στη γάμπα. Επικοινωνήστε επίσης χωρίς καθυστέρηση για πυρετό, υγρό ή κοκκινίλα γύρω από το τραύμα, αλλαγή στο χρώμα ή στη θερμοκρασία του ποδιού, επίμονο μούδιασμα ή ξαφνική απώλεια λειτουργικότητας.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να περπατήσω αν έχει κοπεί ο Αχίλλειος;

Μπορεί να καταφέρνετε να περπατήσετε, επειδή βοηθούν άλλοι μύες, αλλά αυτό δεν αποκλείει την πλήρη ρήξη. Μην συνεχίζετε να πατάτε το πόδι χωρίς προστασία και ιατρική οδηγία. Χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και κατάλληλη ακινητοποίηση.

Κάθε πλήρης ρήξη χρειάζεται χειρουργείο;

Όχι. Η συντηρητική αντιμετώπιση είναι τεκμηριωμένη επιλογή για κατάλληλους ασθενείς και το χειρουργείο επίσης αποτελεί δόκιμη λύση. Η απόφαση εξαρτάται από τη μορφή και τη χρονιότητα της ρήξης, την ποιότητα του τένοντα, τη δραστηριότητα, το επάγγελμα, τη γενική υγεία και τη δυνατότητα σωστής αποκατάστασης.

Είναι η μαγνητική τομογραφία απαραίτητη;

Συνήθως επιλέγουμε μαγνητική τομογραφία για να δούμε με ακρίβεια το επίπεδο και την έκταση της ρήξης, αν είναι μερική ή πλήρης και ποια είναι η κατάσταση του υπόλοιπου τένοντα. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και στον προεγχειρητικό σχεδιασμό.

Τι γίνεται αν η διάγνωση καθυστερήσει;

Όταν η διάγνωση καθυστερεί, χρειάζεται το συντομότερο δυνατόν εξειδικευμένη εκτίμηση. Η δημιουργία ουλώδους ιστού, η απόσταση ανάμεσα στα δύο άκρα και η επιμήκυνση του τένοντα μπορούν να αλλάξουν το πλάνο θεραπείας και να κάνουν αναγκαία τη χειρουργική αποκατάσταση.

Πότε θεωρείται ασφαλής η επιστροφή στο άθλημα;

Όταν έχει επανέλθει το φυσιολογικό βάδισμα χωρίς πόνο ή χωλότητα και η γάμπα έχει αρκετή δύναμη και αντοχή. Αξιολογούνται επίσης οι άρσεις πτέρνας στο ένα πόδι, η ισορροπία, το τρέξιμο, τα άλματα, οι προσγειώσεις και οι αλλαγές κατεύθυνσης. Η επιστροφή γίνεται σταδιακά, πρώτα στην προπόνηση και έπειτα σε πλήρη συμμετοχή.

Πότε χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση;

Η εξέταση από εξειδικευμένο ορθοπεδικό είναι απαραίτητη όταν υπάρχει υποψία ρήξης, καθυστέρηση στη διάγνωση ή δίλημμα μεταξύ συντηρητικής αντιμετώπισης και χειρουργείου. Ο γιατρός αξιολογεί τη μορφή και τη χρονιότητα της βλάβης, την κατάσταση του τένοντα και τις ανάγκες του ασθενούς. Με βάση τη συνολική εικόνα καταρτίζεται εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας και αποκατάστασης.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση, διάγνωση ή θεραπευτική σύσταση.

Dr. Γιώργος Χλωρός

Σχετικό βίντεο: Μαρτυρία ασθενούς: χειρουργείο για ρήξη Αχίλλειου τένοντα – Dr. Γιώργος Χλωρός