Η τροχαντηρίτιδα προκαλεί πόνο στην εξωτερική πλευρά του ισχίου. Ο πόνος μπορεί να ενοχλεί στο περπάτημα, στις σκάλες και στον ύπνο.

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με το ιστορικό και την εξέταση. Μετά τη διάγνωση, η θεραπεία επιλέγεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή.

Η αντιμετώπιση οργανώνεται συνήθως γύρω από τρεις βασικούς άξονες:

• προσαρμογή των δραστηριοτήτων που αυξάνουν τον πόνο,
• σταδιακή άσκηση και ενδυνάμωση,
• ενέσιμες θεραπείες σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Οι τρεις άξονες δεν χρησιμοποιούνται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Η προσαρμογή των δραστηριοτήτων και η σταδιακή ενδυνάμωση αποτελούν βασικό μέρος του πλάνου. Όταν ο πόνος επιμένει ή περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα, μπορεί να συζητηθεί και ενέσιμη θεραπεία.

Όταν υπάρχει λόγος να συζητηθεί ενέσιμη θεραπεία, οι δύο επιλογές που παρουσιάζονται σε αυτό το άρθρο είναι:

• η έγχυση κορτιζόνης,
• το PRP, δηλαδή πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια.

Η κορτιζόνη και το PRP δεν είναι η ίδια θεραπεία και δεν χρησιμοποιούνται αυτόματα σε κάθε τροχαντηρίτιδα. Η επιλογή εξαρτάται από την αιτία του πόνου, τα ευρήματα της εξέτασης, τη συμμετοχή των γλουτιαίων τενόντων και όσα έχουν ήδη δοκιμαστεί.

Τι είναι η τροχαντηρίτιδα με απλά λόγια;

Στην εξωτερική πλευρά του ισχίου υπάρχει μια οστική προεξοχή που λέγεται μείζων τροχαντήρας. Πάνω και γύρω από αυτήν βρίσκονται:

• οι τένοντες των γλουτιαίων μυών,
• μικροί σάκοι με υγρό που βοηθούν τους ιστούς να κινούνται χωρίς μεγάλη τριβή,
• μύες και άλλοι μαλακοί ιστοί που σταθεροποιούν το ισχίο.

Ο όρος «τροχαντηρίτιδα» είναι ο πιο γνωστός στους ασθενείς. Παλαιότερα ο πόνος αποδιδόταν συχνά μόνο σε φλεγμονή του τοπικού σάκου και λεγόταν τροχαντηρική θυλακίτιδα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι συχνά συμμετέχουν και οι γλουτιαίοι τένοντες.

Γι’ αυτό οι γιατροί χρησιμοποιούν και τον όρο «σύνδρομο πόνου του μείζονα τροχαντήρα» ή GTPS. Είναι ένας ευρύτερος όρος. Στο άρθρο θα χρησιμοποιούμε κυρίως την πιο γνωστή λέξη: «τροχαντηρίτιδα».

Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;

Το βασικό σύμπτωμα είναι πόνος έξω από το ισχίο. Πολλοί ασθενείς μπορούν να δείξουν το επώδυνο σημείο με ένα δάκτυλο.

Η τροχαντηρίτιδα μπορεί να προκαλεί:

• πόνο όταν ξαπλώνετε πάνω στην ενοχλημένη πλευρά,
• ενόχληση όταν γυρίζετε στο κρεβάτι,
• πόνο στο περπάτημα, κυρίως σε μεγάλη απόσταση,
• δυσκολία στην ανηφόρα ή στις σκάλες,
• ενόχληση όταν σηκώνεστε από χαμηλή καρέκλα,
• πόνο όταν στηρίζεστε στο ένα πόδι,
• ευαισθησία όταν πιέζετε την εξωτερική πλευρά του ισχίου,
• πόνο που απλώνεται λίγο προς την εξωτερική πλευρά του μηρού.

Σε μερικούς ανθρώπους ο πόνος εμφανίζεται μόνο μετά από κούραση. Σε άλλους επηρεάζει τον ύπνο και απλές καθημερινές κινήσεις.

Γιατί εμφανίζεται η τροχαντηρίτιδα;

Δεν υπάρχει πάντα μία συγκεκριμένη αιτία. Συχνά η τροχαντηρίτιδα εμφανίζεται όταν το ισχίο δέχεται περισσότερο φορτίο από αυτό που μπορεί να αντέξει εκείνη την περίοδο.

Η στάση του σώματος και ο τρόπος που φορτίζουμε το ισχίο μέσα στην ημέρα μπορούν επίσης να επηρεάζουν την περιοχή. Δεν υπάρχει μία «λάθος στάση» που προκαλεί πάντα τροχαντηρίτιδα. Όταν όμως ορισμένες θέσεις επαναλαμβάνονται για πολλές ώρες, μπορεί να αυξάνουν την πίεση στην εξωτερική πλευρά του ισχίου.

Συνηθισμένοι επιβαρυντικοί παράγοντες είναι:

• απότομη αύξηση στο περπάτημα ή στο τρέξιμο,
• περισσότερες σκάλες ή ανηφόρες από το συνηθισμένο,
• επιστροφή στην άσκηση μετά από μεγάλο διάστημα αδράνειας,
• αλλαγή στο πρόγραμμα γυμναστικής,
• πολύωρη ορθοστασία, ιδιαίτερα με το βάρος κυρίως στο ένα πόδι,
• συνήθεια να στεκόμαστε «κρεμασμένοι» πάνω στο ένα ισχίο,
• συχνό σταυροπόδι ή πολύωρο κάθισμα στην ίδια θέση,
• ύπνος πάνω στην επώδυνη πλευρά,
• αδυναμία των γλουτιαίων μυών,
• άμεσο χτύπημα στο πλάι του ισχίου,
• αλλαγή στη στάση ή στον τρόπο που περπατάτε λόγω πόνου στη μέση, στο γόνατο ή στο πόδι.

Δεν έχουν όλοι οι παράγοντες την ίδια σημασία. Η εξέταση βοηθά να βρεθεί τι επιβαρύνει περισσότερο τον κάθε ασθενή.

Είναι πάντα τροχαντηρίτιδα;

Όχι. Ο πόνος έξω από το ισχίο δεν σημαίνει αυτόματα τροχαντηρίτιδα. Άλλες παθήσεις μπορεί να δίνουν παρόμοια συμπτώματα.

Ο ορθοπεδικός εξετάζει αν ο πόνος προέρχεται από:

• Οστεοαρθρίτιδα του ισχίου. Συνήθως προκαλεί βαθύτερο πόνο στη βουβωνική χώρα, δυσκαμψία και δυσκολία στην κίνηση.
• Άλλο πρόβλημα μέσα στην άρθρωση. Ο πόνος μπορεί να είναι μπροστά, στη βουβωνική χώρα, και να συνοδεύεται από «πιάσιμο» ή μπλοκάρισμα.
• Τη μέση. Ο πόνος από την οσφύ μπορεί να πηγαίνει προς τον γλουτό και τον μηρό.
• Ερεθισμό νεύρου. Μούδιασμα, κάψιμο, αίσθημα ηλεκτρισμού ή πόνος κάτω από το γόνατο χρειάζονται διαφορετικό έλεγχο.
• Τραυματισμό. Μετά από πτώση ή δυνατό χτύπημα πρέπει να αποκλειστούν κάκωση, αιμάτωμα ή κάταγμα.

Μερικές φορές συνυπάρχουν δύο προβλήματα. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να έχει τροχαντηρίτιδα και ταυτόχρονα ενόχληση από τη μέση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση της τροχαντηρίτιδας είναι κυρίως κλινική. Αυτό σημαίνει ότι το ιστορικό και η εξέταση έχουν μεγάλη σημασία.

Ο ορθοπεδικός θα ρωτήσει:

• πού ακριβώς πονάτε,
• πότε άρχισε ο πόνος,
• ποιες κινήσεις σας ενοχλούν,
• αν πονάτε στον ύπνο,
• αν αυξήσατε πρόσφατα κάποια δραστηριότητα,
• αν προηγήθηκε πτώση ή χτύπημα,
• αν έχετε πόνο στη μέση ή στη βουβωνική χώρα.

Στην εξέταση ελέγχει:

• την ευαισθησία έξω από το ισχίο,
• την κίνηση της άρθρωσης,
• τη δύναμη των γλουτιαίων μυών,
• τη στήριξη στο ένα πόδι,
• τον τρόπο βάδισης,
• αν συγκεκριμένες κινήσεις προκαλούν τον γνώριμο πόνο.

Δεν χρειάζονται όλοι μαγνητική τομογραφία. Ανάλογα με την εικόνα, μπορεί να ζητηθούν:

• ακτινογραφία, για έλεγχο των οστών και της άρθρωσης,
• υπέρηχος, για τους τένοντες και την περιοχή γύρω από τον τροχαντήρα,
• μαγνητική τομογραφία, όταν ο πόνος επιμένει ή υπάρχει υποψία μεγαλύτερης βλάβης.

Οι εξετάσεις δεν αξιολογούνται μόνες τους. Πρέπει να ταιριάζουν με τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση.

Ενέσιμες θεραπείες για την τροχαντηρίτιδα

Οι ενέσιμες θεραπείες μπορούν να συζητηθούν όταν η τροχαντηρίτιδα επιμένει ή όταν ο πόνος περιορίζει έντονα τον ύπνο, το περπάτημα και την καθημερινότητα. Πριν από οποιαδήποτε ένεση χρειάζεται να έχει αξιολογηθεί σωστά η αιτία του πόνου.

Πότε μπορεί να συζητηθεί μια ένεση;

Η συζήτηση γίνεται συνήθως όταν:

• ο πόνος επιμένει παρά τα αρχικά μέτρα,
• ο ύπνος ή το περπάτημα έχουν επηρεαστεί σημαντικά,
• η εξέταση δείχνει από ποια περιοχή προέρχονται τα συμπτώματα,
• ο πόνος δυσκολεύει την έναρξη ή τη συνέχιση της αποκατάστασης,
• έχουν αξιολογηθεί οι θεραπείες που έχουν ήδη δοκιμαστεί,
• έχουν ελεγχθεί το ιατρικό ιστορικό, τα φάρμακα και οι πιθανοί περιορισμοί.

Η ένεση δεν επιλέγεται μόνο επειδή ο πόνος κρατά πολλές ημέρες. Η συνολική εικόνα δείχνει αν υπάρχει λόγος να συζητηθεί και ποια επιλογή ταιριάζει καλύτερα.

Έγχυση κορτιζόνης

Η κορτιζόνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις για να μειώσει τον πόνο και τον τοπικό ερεθισμό.

Πριν από την επιλογή της αξιολογούνται:

• τα ευρήματα της εξέτασης,
• το σημείο που φαίνεται να προκαλεί τον πόνο,
• η ένταση των συμπτωμάτων,
• το αν ο πόνος εμποδίζει την καθημερινότητα ή την αποκατάσταση,
• το ιατρικό ιστορικό και προηγούμενες εγχύσεις.

Η κορτιζόνη δεν διορθώνει από μόνη της όλους τους παράγοντες που επιβαρύνουν το ισχίο. Δεν αντικαθιστά όσα χρειάζονται για να επανέλθει η λειτουργία του ισχίου.

PRP

Το PRP είναι πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια. Παρασκευάζεται από μικρή ποσότητα αίματος του ίδιου του ασθενούς.

Μπορεί να συζητηθεί ως εξατομικευμένη επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις τροχαντηρίτιδας, ιδιαίτερα όταν η εξέταση δείχνει ότι συμμετέχουν οι γλουτιαίοι τένοντες.

Πριν επιλεγεί το PRP, αξιολογούνται:

• η ακριβής διάγνωση,
• η κατάσταση των γλουτιαίων τενόντων,
• η διάρκεια και η ένταση των συμπτωμάτων,
• οι θεραπείες που έχουν ήδη δοκιμαστεί,
• η γενική υγεία και τα φάρμακα του ασθενούς,
• οι καθημερινές ανάγκες και οι στόχοι του.

Το PRP δεν αποτελεί αυτόματη επιλογή για κάθε τροχαντηρίτιδα. Το αποτέλεσμα δεν μπορεί να είναι εγγυημένο.

Πώς επιλέγεται η ενέσιμη θεραπεία;

Ο ορθοπεδικός επιλέγει την ενέσιμη θεραπεία από τη συνολική εικόνα. Εξετάζει:

• το ακριβές σημείο του πόνου,
• τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης,
• το αν συμμετέχουν περισσότερο οι τένοντες ή άλλοι ιστοί της περιοχής,
• τη βαρύτητα του προβλήματος,
• την επίδραση στον ύπνο, στο περπάτημα και στην εργασία,
• τις προηγούμενες θεραπείες,
• το ιατρικό ιστορικό και τα φάρμακα,
• τους στόχους του συγκεκριμένου ασθενούς.

Μετά την ένεση οργανώνεται το επόμενο βήμα ανάλογα με τη διάγνωση και την ανταπόκριση. Η ενέσιμη θεραπεία αποτελεί μέρος ενός συνολικού, εξατομικευμένου πλάνου.

Όταν επιλεγεί ένεση, το πλάνο μπορεί παράλληλα να περιλαμβάνει προσαρμογή των δραστηριοτήτων, σταδιακή άσκηση και ενδυνάμωση. Η ένεση δεν αντικαθιστά την προσαρμογή των καθημερινών φορτίων και τη σταδιακή επάνοδο.

Προσαρμογή δραστηριοτήτων, σταδιακή άσκηση και ενδυνάμωση

Η προσαρμογή των δραστηριοτήτων, η σταδιακή άσκηση και η ενδυνάμωση αποτελούν βασικό μέρος της αντιμετώπισης. Μπορούν να εφαρμοστούν μόνες τους ή να συνδυαστούν με ενέσιμη θεραπεία, όταν ο ορθοπεδικός κρίνει ότι χρειάζεται. Δεν χρειάζεται συνήθως πλήρης ακινησία.

Μπορεί να βοηθήσει:

• να μειωθούν προσωρινά οι μεγάλες αποστάσεις, οι ανηφόρες και οι πολλές σκάλες,
• να μη στέκεστε «κρεμασμένοι» με όλο το βάρος στο ένα ισχίο,
• να μην κάθεστε με σταυρωμένα πόδια όταν αυξάνεται ο πόνος,
• να μην κοιμάστε πάνω στην επώδυνη πλευρά,
• να χρησιμοποιείτε μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα όταν κοιμάστε στην άλλη πλευρά,
• να μοιράζετε τις δουλειές και το περπάτημα μέσα στην ημέρα,
• να αποφεύγετε το μοτίβο «καθόλου κίνηση για μέρες και μετά υπερβολική δραστηριότητα».

Η άσκηση και η φυσικοθεραπεία προσαρμόζονται στις ανάγκες του ασθενούς. Μπορεί να περιλαμβάνουν ήπιες ασκήσεις, ενδυνάμωση των γλουτιαίων μυών και σταδιακή επιστροφή στο περπάτημα. Μία άσκηση δεν είναι κατάλληλη για όλους.

Στην πράξη, η πορεία γίνεται συνήθως βήμα-βήμα:

1. Βρίσκεται ένα επίπεδο δραστηριότητας που δεν προκαλεί μεγάλη έξαρση.
2. Ξεκινούν ήπιες και ανεκτές ασκήσεις.
3. Αυξάνονται σταδιακά η δύναμη και η αντοχή των γλουτιαίων μυών.
4. Προστίθενται μεγαλύτερες αποστάσεις, σκάλες ή πιο απαιτητικές δραστηριότητες.

Αν ο πόνος αυξάνεται πολύ ή παραμένει έντονος την επόμενη ημέρα, το πρόγραμμα χρειάζεται προσαρμογή. Στόχος είναι η σταδιακή πρόοδος και όχι η απότομη επιστροφή σε πλήρη δραστηριότητα.

Φάρμακα για τον πόνο

Αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη μπορεί να χρησιμοποιηθούν για μικρό διάστημα, όταν είναι κατάλληλα. Δεν είναι ασφαλή για όλους.

Πριν από τη λήψη τους πρέπει να λαμβάνονται υπόψη:

• προβλήματα στο στομάχι,
• νεφρική ή καρδιακή νόσος,
• υψηλή αρτηριακή πίεση,
• εγκυμοσύνη,
• άλλα φάρμακα που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.

Τι γίνεται αν ο πόνος δεν περνά;

Όταν η τροχαντηρίτιδα επιμένει, χρειάζεται επανεκτίμηση και όχι απλώς «πιο δυνατή» θεραπεία.

Στην επανεκτίμηση ελέγχονται ξανά:

• αν η διάγνωση είναι σωστή,
• αν υπάρχει σημαντικό πρόβλημα στους γλουτιαίους τένοντες,
• αν ο πόνος προέρχεται και από την άρθρωση ή τη μέση,
• αν κάποια καθημερινή συνήθεια συνεχίζει να επιβαρύνει το ισχίο,
• αν χρειάζεται να συζητηθεί ή να επανεξεταστεί κάποια ενέσιμη θεραπεία.

Με βάση τη νέα εικόνα μπορεί να αλλάξει το πλάνο ή να ζητηθεί απεικονιστική εξέταση.

Χρειάζεται χειρουργείο;

Το χειρουργείο για τροχαντηρίτιδα είναι πολύ σπάνιο. Εξετάζεται μόνο σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν ο πόνος και ο λειτουργικός περιορισμός επιμένουν παρά τη σωστή μη χειρουργική αντιμετώπιση.

Επιστροφή στο περπάτημα και στις δραστηριότητες

Η επιστροφή γίνεται σταδιακά. Ξεκινήστε από επίπεδο που δεν προκαλεί μεγάλη και παρατεταμένη έξαρση.

Ένα απλό πλάνο είναι:

1. Περπατήστε πρώτα σε επίπεδο έδαφος.
2. Αυξήστε σταδιακά τον χρόνο ή την απόσταση.
3. Προσθέστε αργότερα ταχύτητα.
4. Βάλτε ανηφόρες και περισσότερες σκάλες τελευταίες.
5. Αυξήστε μόνο ένα στοιχείο κάθε φορά.

Πότε χρειάζεται ορθοπεδική αξιολόγηση;

Χρειάζεται ορθοπεδική αξιολόγηση όταν:

• τα συμπτώματα παραμένουν,
• ο ύπνος διαταράσσεται συχνά,
• δυσκολεύεστε στο περπάτημα ή στις σκάλες,
• τα συμπτώματα επιστρέφουν συχνά,
• θέλετε να μάθετε αν υπάρχει ένδειξη για ενέσιμη θεραπεία,
• δεν είστε βέβαιοι ότι πρόκειται για τροχαντηρίτιδα.

Χρειάζεται πιο άμεση εξέταση όταν:

• προηγήθηκε σημαντική πτώση ή τραυματισμός,
• δεν μπορείτε να πατήσετε το πόδι,
• υπάρχει πυρετός, έντονο πρήξιμο ή κοκκινίλα,
• εμφανίζεται προοδευτική αδυναμία ή έντονο μούδιασμα,
• ο πόνος χειροτερεύει γρήγορα χωρίς σαφή λόγο.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι απαραίτητη η ένεση σε κάθε τροχαντηρίτιδα;

Όχι. Η ανάγκη για ενέσιμη θεραπεία κρίνεται από τη διάγνωση, την ένταση των συμπτωμάτων, τη λειτουργικότητα και τις θεραπείες που έχουν ήδη δοκιμαστεί.

Ποια ένεση είναι κατάλληλη για εμένα;

Η ίδια επιλογή δεν ταιριάζει σε όλους. Η κορτιζόνη και το PRP έχουν διαφορετικό πλαίσιο χρήσης. Η επιλογή γίνεται μετά από ορθοπεδική αξιολόγηση.

Επιτρέπεται το περπάτημα;

Συνήθως ναι. Μειώστε προσωρινά την απόσταση, την ταχύτητα ή τις ανηφόρες αν ο πόνος αυξάνεται πολύ. Μετά αυξήστε τη δραστηριότητα σταδιακά.

Πώς μπορώ να κοιμηθώ πιο άνετα;

Αποφύγετε να κοιμάστε πάνω στην επώδυνη πλευρά. Δοκιμάστε την άλλη πλευρά με μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα ή κοιμηθείτε ανάσκελα.

Πόσο διαρκεί η τροχαντηρίτιδα;

Δεν υπάρχει ίδιος χρόνος για όλους. Η διάρκεια επηρεάζεται από την κατάσταση των τενόντων, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και τις καθημερινές απαιτήσεις.

Μπορεί να ξαναεμφανιστεί;

Ναι, ειδικά μετά από απότομη αύξηση της δραστηριότητας. Η σταδιακή επάνοδος βοηθά να μειωθούν οι νέες εξάρσεις.

Το επόμενο βήμα

Σε επίμονο πόνο έξω από το ισχίο, η ορθοπεδική αξιολόγηση βοηθά να επιβεβαιωθεί η διάγνωση και να φανεί αν υπάρχει λόγος να συζητηθεί ενέσιμη θεραπεία. Μετά μπορεί να οργανωθεί το κατάλληλο, εξατομικευμένο πλάνο αντιμετώπισης.

Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, διάγνωση ή θεραπευτική σύσταση.

Dr. Γιώργος Χλωρός