Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι χρόνια πάθηση ολόκληρης της άρθρωσης. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, δυσκαμψία, πρήξιμο και δυσκολία στην κίνηση. Η θεραπεία εξαρτάται από τα συμπτώματα, το στάδιο της νόσου και τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου. Περιλαμβάνει άσκηση, αλλαγές στις καθημερινές δραστηριότητες, φάρμακα ή ενέσιμες θεραπείες. Στις προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αρθροπλαστική.

Αξιολόγηση χρειάζεται όταν ο πόνος επιμένει, επανέρχεται συχνά ή δυσκολεύει το περπάτημα, τις σκάλες, τον ύπνο ή την εργασία. Ένα θερμό και πολύ πρησμένο γόνατο, ο πυρετός, η αιφνίδια αδυναμία φόρτισης ή ένας σοβαρός πρόσφατος τραυματισμός απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Τι συμβαίνει στο γόνατο

Η οστεοαρθρίτιδα δεν είναι μόνο «φθορά του χόνδρου». Με τον χρόνο μπορεί να αλλάξουν πολλά στοιχεία του γόνατος:

• ο χόνδρος που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες λεπταίνει και χάνει μέρος της ομαλότητάς του,
• το οστό κάτω από τον χόνδρο μπορεί να γίνει πυκνότερο και να σχηματίσει οστεόφυτα, δηλαδή μικρές οστικές προεξοχές,
• ο αρθρικός υμένας μπορεί να ερεθιστεί και να δημιουργηθεί υγρό ή πρήξιμο,
• οι μηνίσκοι μπορεί να παρουσιάσουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις,
• οι μύες γύρω από το γόνατο μπορεί να εξασθενήσουν, ιδιαίτερα όταν ο πόνος περιορίζει την κίνηση.

Στην εμφάνιση και στην εξέλιξη της νόσου μπορεί να συμβάλλουν:

• η ηλικία,
• ένας παλαιότερος τραυματισμός,
• η κληρονομική προδιάθεση,
• η ευθυγράμμιση του ποδιού,
• το αυξημένο σωματικό βάρος,
• η μακροχρόνια ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση του γόνατος.

Η πορεία δεν είναι ίδια σε όλους. Δύο άνθρωποι με παρόμοια ακτινογραφία μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό πόνο και διαφορετικούς περιορισμούς.

Συμπτώματα και προειδοποιητικά σημεία

Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:

• πόνος στο περπάτημα ή μετά από αρκετή ορθοστασία,
• δυσκολία στις σκάλες ή όταν σηκώνεστε από καρέκλα,
• δυσκαμψία μετά από ακινησία ή το πρωί,
• πρήξιμο ή αίσθημα βάρους στο γόνατο,
• ήχοι ή αίσθημα τριβής κατά την κίνηση,
• δυσκολία να λυγίσει ή να τεντώσει πλήρως το γόνατο,
• αδυναμία στο πόδι και μικρότερη αντοχή στο περπάτημα,
• πόνος σε ηρεμία ή τη νύχτα, κυρίως σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις.

Δεν οφείλεται κάθε πόνος στο γόνατο σε οστεοαρθρίτιδα. Ένας πρόσφατος τραυματισμός, μια βλάβη μηνίσκου, μια τενοντίτιδα, η ουρική αρθρίτιδα ή μια φλεγμονώδης πάθηση μπορεί να προκαλέσουν διαφορετική εικόνα. Το πώς άρχισε ο πόνος και τι τον επιδεινώνει βοηθούν τον ορθοπεδικό να ξεχωρίσει την αιτία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως σε τρία στοιχεία:

1. Ιστορικό: πού πονάει το γόνατο, πότε άρχισε ο πόνος, αν προηγήθηκε τραυματισμός και ποιες κινήσεις έχουν γίνει δύσκολες.
2. Κλινική εξέταση: ο ορθοπεδικός ελέγχει τη βάδιση, την ευθυγράμμιση του ποδιού, το πρήξιμο, την ευαισθησία, την κίνηση του γόνατος και τη δύναμη των μυών.
3. Ακτινογραφίες: όταν χρειάζονται, γίνονται συνήθως σε όρθια θέση, ώστε το γόνατο να εξετάζεται ενώ δέχεται το βάρος του σώματος.

Η ακτινογραφία μπορεί να δείξει:

• στένωση του διαστήματος ανάμεσα στα οστά,
• οστεόφυτα,
• αλλαγές στο οστό,
• αν οι αλλοιώσεις αφορούν ένα ή περισσότερα τμήματα του γόνατος.

Στις περισσότερες περιπτώσεις τυπικής οστεοαρθρίτιδας, η κλινική εξέταση και οι σωστές ακτινογραφίες αρκούν για τη διάγνωση και τον σχεδιασμό της θεραπείας. Η μαγνητική τομογραφία συνήθως δεν χρειάζεται.

Μαγνητική μπορεί να ζητηθεί όταν τα συμπτώματα δεν εξηγούνται από την εξέταση και τις ακτινογραφίες ή όταν υπάρχει υποψία άλλης βλάβης. Εξετάσεις αίματος ή παρακέντηση γίνονται μόνο όταν πρέπει να αποκλειστούν άλλες παθήσεις, όπως λοίμωξη, ουρική ή φλεγμονώδης αρθρίτιδα.

Η βάση της συντηρητικής αντιμετώπισης

Η συντηρητική αντιμετώπιση προσαρμόζεται στα συμπτώματα και στην καθημερινότητα του ασθενούς. Μπορεί να περιλαμβάνει:

• ασκήσεις για δύναμη και κινητικότητα,
• περπάτημα, στατικό ποδήλατο ή άσκηση στο νερό,
• αποφυγή απότομης αύξησης της καταπόνησης και δραστηριοτήτων με έντονους κραδασμούς,
• φυσικοθεραπευτική καθοδήγηση,
• μπαστούνι ή νάρθηκα σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• σταδιακή μείωση βάρους, όταν το αυξημένο βάρος επιβαρύνει το γόνατο.

Ο στόχος δεν είναι η ακινησία. Είναι να διατηρηθεί η κίνηση χωρίς να επιβαρύνεται υπερβολικά το γόνατο.

Φάρμακα και άλλες επιλογές ανακούφισης

Τοπικά ή από του στόματος αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο του πόνου. Η επιλογή εξαρτάται από το ιατρικό ιστορικό, επειδή προβλήματα στο στομάχι, στα νεφρά ή στην καρδιά, καθώς και η λήψη αντιπηκτικών, μπορεί να περιορίζουν τη χρήση τους. Δεν υπάρχει ένα φάρμακο κατάλληλο για όλους και δεν δίνονται δοσολογικές οδηγίες χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

Ενέσιμες θεραπείες

Οι ενέσιμες θεραπείες έχουν σημαντική θέση στην αντιμετώπιση της αρχόμενης και μέτριας οστεοαρθρίτιδας γόνατος. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας εξαρτάται από τον ασθενή, το στάδιο της νόσου, την ένταση των συμπτωμάτων, τη λειτουργικότητα και τις προηγούμενες θεραπείες.

Υαλουρονικό οξύ

Το υαλουρονικό οξύ χορηγείται μέσα στην άρθρωση σε περιπτώσεις αρχόμενης ή μέτριας οστεοαρθρίτιδας. Στόχος είναι η μείωση του πόνου και η ευκολότερη κίνηση. Η διάρκεια και ο βαθμός ανακούφισης διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η θεραπεία δεν αναγεννά τον φθαρμένο χόνδρο.

PRP

Το PRP, δηλαδή πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, παρασκευάζεται από μικρή ποσότητα αίματος του ίδιου του ασθενούς. Χρησιμοποιείται σε αρχόμενη ή μέτρια οστεοαρθρίτιδα με στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της λειτουργίας. Η ανταπόκριση διαφέρει και το PRP δεν σημαίνει ότι ο χαμένος χόνδρος δημιουργείται ξανά.

Ενδαρθρική κορτιζόνη

Η κορτιζόνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως όταν υπάρχει έντονη έξαρση του πόνου ή του οιδήματος. Η ανακούφιση είναι συνήθως βραχυπρόθεσμη.

Καμία ενέσιμη θεραπεία δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε όλους. Ο ορθοπεδικός επιλέγει την κατάλληλη λύση με βάση τη συνολική εικόνα του ασθενούς.

Πότε συζητείται χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική αντιμετώπιση συζητείται όταν ο πόνος και η δυσκαμψία επιμένουν, η καθημερινότητα έχει περιοριστεί σημαντικά και οι μη χειρουργικές θεραπείες δεν προσφέρουν επαρκή ανακούφιση. Δεν αποφασίζει ένας ακτινολογικός βαθμός μόνος του. Μετρά η συνολική εικόνα του ασθενούς.

Στην προχωρημένη, διάχυτη οστεοαρθρίτιδα η ολική αρθροπλαστική γόνατος είναι η κύρια χειρουργική λύση. Αντικαθιστά τις φθαρμένες αρθρικές επιφάνειες με εμφυτεύματα, με στόχο τη μείωση του πόνου και τη βελτίωση της λειτουργίας.

Η ηλικία δεν έχει απόλυτη σχέση με το αν κάποιος θα χειρουργηθεί ή όχι. Η απόφαση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες:

• πόσο έντονος και επίμονος είναι ο πόνος,
• πόσο έχει περιοριστεί το περπάτημα και η καθημερινότητα,
• τι δείχνουν η εξέταση και οι ακτινογραφίες,
• ποιες θεραπείες έχουν ήδη δοκιμαστεί,
• ποια είναι η γενική κατάσταση της υγείας,
• ποιες είναι οι ανάγκες και οι προσδοκίες του ασθενούς.

Το σωματικό βάρος και η ηλικία λαμβάνονται υπόψη, αλλά κανένα από τα δύο δεν αποφασίζει μόνο του.

Σε ειδικά επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν οι αλλοιώσεις περιορίζονται σε ένα διαμέρισμα του γόνατος, μπορεί να εξεταστεί μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική. Σε νεότερους ή δραστήριους ασθενείς με συγκεκριμένη παραμόρφωση και μονοδιαμερισματική νόσο μπορεί να συζητηθεί οστεοτομία. Οι επιλογές αυτές δεν είναι εναλλακτικές για όλους· εξαρτώνται από την κατανομή της βλάβης, τους συνδέσμους, την ευθυγράμμιση και τους στόχους του ασθενούς.

Η επέμβαση αποφασίζεται μετά από συζήτηση για τα πιθανά οφέλη, τους κινδύνους και την αποκατάσταση. Η τελική απόφαση λαμβάνεται μαζί με τον ασθενή.

[ΒΙΝΤΕΟ ΕΔΩ — Ολική αρθροπλαστική γόνατος: βασικές πληροφορίες για την επέμβαση και τη θέση της στην προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα.]

Συχνές ερωτήσεις

Βοηθά ή βλάπτει το περπάτημα;

Συνήθως βοηθά όταν η απόσταση και ο ρυθμός προσαρμόζονται. Αν ο πόνος αυξάνεται έντονα ή παραμένει για πολλές ώρες, περιορίστε προσωρινά την απόσταση ή την ένταση και ζητήστε καθοδήγηση. Η πλήρης ακινησία συχνά επιδεινώνει τη μυϊκή αδυναμία και τη δυσκαμψία.

Χρειάζεται πάντα μαγνητική τομογραφία;

Όχι. Το ιστορικό, η εξέταση και, όταν χρειάζεται, οι ακτινογραφίες αρκούν συχνά. Μαγνητική ζητείται όταν υπάρχει διαφορετικό διαγνωστικό ερώτημα ή όταν το αποτέλεσμα μπορεί να αλλάξει το πλάνο.

Πότε θεωρείται «προχωρημένη» η οστεοαρθρίτιδα;

Όταν συνδυάζονται εκτεταμένες αλλοιώσεις με επίμονο πόνο και ουσιαστικό περιορισμό της λειτουργίας. Δεν ορίζεται από μία ακτινολογική βαθμίδα μόνο.

Αποφασίζει η ηλικία ή το βάρος από μόνο του;

Όχι. Αποτελούν μέρος της συνολικής αξιολόγησης, μαζί με τα συμπτώματα, τη λειτουργία, τη γενική υγεία, την εξέταση, τις εικόνες και τις προσδοκίες.

Πότε χρειάζεται άμεση εξέταση;

Όταν δεν μπορείτε ξαφνικά να πατήσετε, το γόνατο είναι πολύ πρησμένο ή παραμορφωμένο, υπάρχει θερμότητα και κοκκινίλα μαζί με πυρετό ή ρίγος ή έχει προηγηθεί σοβαρός τραυματισμός.

Το επόμενο βήμα

Αν ο πόνος στο γόνατο επιμένει ή περιορίζει την καθημερινότητά σας, μια εξατομικευμένη ορθοπεδική αξιολόγηση μπορεί να ξεκαθαρίσει την αιτία, τη βαρύτητα και τις ρεαλιστικές επιλογές. Στόχος είναι ένα πλάνο που ταιριάζει στη λειτουργία, στις ανάγκες και στις προτεραιότητές σας.