Dr. Γιώργος Χλωρός, Ορθοπεδικός Χειρουργός

Η ολική αρθροπλαστική ισχίου αντικαθιστά τα φθαρμένα μέρη της άρθρωσης με τεχνητά εμφυτεύματα. Στόχος είναι να μειωθεί ο πόνος και να γίνει πιο εύκολη η κίνηση. Η απόφαση για την επέμβαση και η πορεία της αποκατάστασης είναι διαφορετικές για κάθε ασθενή.

Τι είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου;

Το ισχίο ενώνει τη λεκάνη με το μηριαίο οστό. Λειτουργεί σαν μια μπάλα μέσα σε μια υποδοχή. Η «μπάλα» είναι η κεφαλή του μηριαίου και η «υποδοχή» είναι η κοτύλη, το τμήμα της λεκάνης μέσα στο οποίο κινείται η κεφαλή.

Όταν οι επιφάνειες της άρθρωσης φθαρούν σοβαρά, η κίνηση γίνεται δύσκολη και επώδυνη. Στην ολική αρθροπλαστική, ο χειρουργός αφαιρεί τα φθαρμένα μέρη και τα αντικαθιστά με τεχνητά. Η νέα άρθρωση έχει σχεδιαστεί ώστε να επιτρέπει ομαλότερη κίνηση και καλύτερη στήριξη.

Ο όρος «ολική» σημαίνει ότι αντικαθίστανται και οι δύο πλευρές της άρθρωσης: η μηριαία κεφαλή και η επιφάνεια της κοτύλης. Δεν αντικαθίσταται ολόκληρο το μηριαίο ή ολόκληρη η λεκάνη.

Η επέμβαση δεν «θεραπεύει» όλο το πόδι. Αντιμετωπίζει το τμήμα του πόνου και της δυσκολίας που προέρχεται από την κατεστραμμένη άρθρωση του ισχίου. Γι’ αυτό έχει σημασία να έχει εντοπιστεί σωστά η αιτία των συμπτωμάτων πριν ληφθεί η απόφαση.

Πότε εξετάζεται η ολική αρθροπλαστική;

Η συχνότερη αιτία είναι η προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα. Σε αυτή την πάθηση φθείρεται ο χόνδρος, δηλαδή η λεία επιφάνεια που βοηθά τα οστά να κινούνται χωρίς τριβή. Αρθροπλαστική μπορεί επίσης να χρειαστεί σε άλλες παθήσεις που καταστρέφουν την άρθρωση. Παραδείγματα είναι η οστεονέκρωση, κατά την οποία ένα τμήμα του οστού δεν αιματώνεται σωστά, ορισμένες φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και σοβαρές βλάβες μετά από τραυματισμό.

Η επέμβαση μπορεί να συζητηθεί όταν:

• ο πόνος είναι συχνός ή έντονος,
• το περπάτημα και οι σκάλες έχουν γίνει δύσκολα,
• ο ύπνος διακόπτεται από τον πόνο,
• το ντύσιμο, το μπάνιο ή άλλες απλές κινήσεις δυσκολεύουν,
• η καθημερινότητα και η ανεξαρτησία έχουν περιοριστεί,
• η κατάλληλη μη χειρουργική αντιμετώπιση δεν προσφέρει πια αρκετή ανακούφιση.

Πριν από το χειρουργείο μπορεί να έχουν δοκιμαστεί αλλαγές στις δραστηριότητες, θεραπευτική άσκηση, φυσικοθεραπεία, βοήθημα βάδισης ή φάρμακα που έχουν δοθεί από τον θεράποντα ιατρό. Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής να ακολουθήσει ακριβώς τις ίδιες θεραπείες.

Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε μια ακτινογραφία. Ο ορθοπεδικός εξετάζει τον πόνο, την κίνηση, τη δύναμη, το περπάτημα και τον τρόπο με τον οποίο το πρόβλημα επηρεάζει τη ζωή του ασθενούς. Λαμβάνει επίσης υπόψη τη γενική υγεία, τις ανάγκες και τις προσδοκίες του.

Η ηλικία από μόνη της δεν αποφασίζει αν χρειάζεται επέμβαση. Μεγαλύτερη σημασία έχουν η συνολική κατάσταση, το μέγεθος του προβλήματος και το αν τα πιθανά οφέλη είναι περισσότερα από τους κινδύνους.

Τι ακριβώς αντικαθίσταται;

Τα εμφυτεύματα της ολικής αρθροπλαστικής αποτελούνται συνήθως από τέσσερα βασικά μέρη:

1. Ένα μεταλλικό στέλεχος, το οποίο τοποθετείται μέσα στο πάνω μέρος του μηριαίου οστού.
2. Μια νέα κεφαλή, μεταλλική ή κεραμική, που τοποθετείται πάνω στο στέλεχος.
3. Ένα κυπέλλιο, το οποίο τοποθετείται στην κοτύλη της λεκάνης.
4. Μια λεία εσωτερική επιφάνεια, συνήθως από ειδικό πλαστικό ή κεραμικό, που βρίσκεται ανάμεσα στη νέα κεφαλή και στο κυπέλλιο.

Ο χειρουργός επιλέγει το μέγεθος, τα υλικά και τον τρόπο στερέωσης με βάση την ανατομία και την ποιότητα του οστού. Ορισμένα εμφυτεύματα στερεώνονται με ένα ειδικό υλικό που ονομάζεται οστικό τσιμέντο. Άλλα εφαρμόζουν σταθερά στο οστό, ώστε με τον χρόνο το οστό να αναπτυχθεί πάνω στην επιφάνειά τους.

Σκοπός είναι η νέα άρθρωση να έχει καλή κίνηση και σταθερότητα. Ο χειρουργός προσπαθεί επίσης να διατηρήσει όσο γίνεται σωστό το μήκος και την ισορροπία των ποδιών.

Τι μπορεί να περιμένει ο ασθενής;

Ο βασικός στόχος είναι να μειωθεί ο πόνος που προέρχεται από τη φθαρμένη άρθρωση. Παράλληλα, επιδιώκεται να βελτιωθούν το περπάτημα, η κίνηση και η δυνατότητα για καθημερινές δραστηριότητες.

Η βελτίωση δεν γίνεται αμέσως. Μετά την επέμβαση υπάρχει χειρουργικός πόνος, ο οποίος αντιμετωπίζεται με την κατάλληλη αγωγή και συνήθως μειώνεται σταδιακά. Χρειάζεται χρόνος για να επουλωθούν οι ιστοί και να επανέλθουν η δύναμη και η ισορροπία.

Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς το ίδιο αποτέλεσμα. Προβλήματα από τη μέση, το γόνατο, τους μυς ή τα νεύρα μπορεί να συνεχίσουν να προκαλούν ενοχλήματα, ακόμη και όταν η νέα άρθρωση λειτουργεί σωστά.

Η τεχνητή άρθρωση δεν είναι ακριβώς ίδια με ένα φυσικό, υγιές ισχίο. Τα εμφυτεύματα είναι φτιαγμένα για μακροχρόνια χρήση, αλλά μπορεί με τα χρόνια να φθαρούν ή να χαλαρώσουν. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται σωστή χρήση και παρακολούθηση.

Πολλοί ασθενείς επιστρέφουν σε δραστηριότητες χαμηλής καταπόνησης, όπως το περπάτημα, το στατικό ποδήλατο ή η κολύμβηση. Η επιστροφή γίνεται σταδιακά και μόνο όταν έχουν επουλωθεί οι ιστοί και έχει βελτιωθεί ο έλεγχος του ποδιού. Οι δραστηριότητες με έντονους κραδασμούς, πτώσεις ή απότομες αλλαγές κατεύθυνσης χρειάζονται ξεχωριστή συζήτηση με τον ιατρό.

Πώς γίνεται η προετοιμασία;

Πριν από την επέμβαση λαμβάνεται πλήρες ιατρικό ιστορικό και εξετάζεται το ισχίο. Γίνονται ακτινογραφίες και, ανάλογα με την περίπτωση, εξετάσεις αίματος, καρδιολογικός ή άλλος έλεγχος. Η χειρουργική και η αναισθησιολογική ομάδα ελέγχουν αν υπάρχουν προβλήματα που πρέπει να ρυθμιστούν πριν από το χειρουργείο.

Είναι σημαντικό να αναφερθούν όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που λαμβάνει ο ασθενής, καθώς και τυχόν αλλεργίες ή προηγούμενες επεμβάσεις. Κανένα φάρμακο δεν πρέπει να διακόπτεται ή να αλλάζει χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία.

Χρήσιμη είναι και η προετοιμασία του σπιτιού. Απομακρύνονται χαλιά, καλώδια και άλλα εμπόδια που μπορεί να προκαλέσουν πτώση. Τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης τοποθετούνται σε εύκολα σημεία. Αν χρειάζεται, οργανώνεται βοήθεια για τις πρώτες ημέρες.

Η ομάδα θα δώσει σαφείς οδηγίες για το φαγητό, το νερό και τα φάρμακα πριν από την επέμβαση. Οι οδηγίες αυτές πρέπει να ακολουθούνται ακριβώς.

Αν υπάρχει κάπνισμα, σακχαρώδης διαβήτης, αναιμία, σημαντική παχυσαρκία ή άλλο πρόβλημα υγείας, μπορεί να χρειαστεί καλύτερη ρύθμιση πριν από το χειρουργείο. Σκοπός δεν είναι να καθυστερήσει άσκοπα η επέμβαση, αλλά να μειωθούν οι κίνδυνοι που μπορούν να προληφθούν.

Τι συμβαίνει στο χειρουργείο με λίγα λόγια;

Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία ή με αναισθησία που μουδιάζει το κάτω μέρος του σώματος, ανάλογα με το τι είναι κατάλληλο για τον ασθενή. Ο χειρουργός φτάνει στην άρθρωση μέσα από μια χειρουργική τομή.

Αφαιρεί τη φθαρμένη μηριαία κεφαλή και προετοιμάζει προσεκτικά το μηριαίο οστό και την κοτύλη. Στη συνέχεια τοποθετεί τα εμφυτεύματα και ελέγχει την κίνηση, τη σταθερότητα και το μήκος του ποδιού. Στο τέλος κλείνει το τραύμα και τοποθετεί επίδεση.

Τι γίνεται μετά την επέμβαση;

Μετά το χειρουργείο ελέγχονται ο πόνος, η πίεση, η αναπνοή και η κυκλοφορία του αίματος. Η ομάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει φάρμακα και άλλα μέτρα για να μειώσει τον κίνδυνο θρόμβωσης και λοίμωξης.

Η κινητοποίηση αρχίζει όταν είναι ιατρικά ασφαλές. Ο ασθενής μαθαίνει να σηκώνεται, να κάθεται και να περπατά με το κατάλληλο βοήθημα. Ο φυσικοθεραπευτής δείχνει απλές ασκήσεις και ασφαλείς τρόπους κίνησης.

Η έξοδος από το νοσοκομείο δεν καθορίζεται μόνο από τον αριθμό των ημερών. Χρειάζεται να ελέγχεται ο πόνος, να είναι ασφαλές το περπάτημα και να υπάρχει κατάλληλη υποστήριξη στο σπίτι.

Η αποκατάσταση συνεχίζεται σταδιακά. Το βοήθημα βάδισης διακόπτεται όταν το περπάτημα είναι σταθερό και ελεγχόμενο. Η επιστροφή στην οδήγηση, στην εργασία και στην άσκηση εξαρτάται από το ποιο ισχίο χειρουργήθηκε, τη δύναμη, τα φάρμακα, το είδος της εργασίας και την πορεία της επούλωσης.

Στο σπίτι χρειάζεται φροντίδα του τραύματος σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν δοθεί. Ο ασθενής πρέπει επίσης να γνωρίζει ποια φάρμακα θα λάβει, ποιες κινήσεις χρειάζονται προσοχή και πότε έχει προγραμματιστεί ο επόμενος έλεγχος.

Ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι;

Όπως κάθε μεγάλη επέμβαση, η ολική αρθροπλαστική ισχίου έχει πιθανούς κινδύνους:

• λοίμωξη,
• θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή,
• εξάρθρημα της νέας άρθρωσης,
• κάταγμα γύρω από το εμφύτευμα,
• τραυματισμός νεύρου ή αγγείου,
• διαφορά στο μήκος των ποδιών,
• επίμονος πόνος,
• φθορά ή χαλάρωση των εμφυτευμάτων,
• ανάγκη για νέα επέμβαση στο μέλλον,
• προβλήματα που σχετίζονται με την αναισθησία ή τη γενική υγεία.

Μετά την έξοδο χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τη θεραπευτική ομάδα αν εμφανιστούν πυρετός, υγρό από το τραύμα, αυξανόμενη κοκκινίλα ή πόνος που χειροτερεύει. Ξαφνικό πρήξιμο ή πόνος στη γάμπα χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση.

Δύσπνοια ή ξαφνικός πόνος στο στήθος απαιτούν άμεση επείγουσα βοήθεια. Το ίδιο ισχύει για ξαφνικό έντονο πόνο στο ισχίο, παραμόρφωση ή αδυναμία στήριξης μετά από πτώση ή απότομη κίνηση.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για αρθροπλαστική;

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο. Η απόφαση βασίζεται στα συμπτώματα, στη βλάβη της άρθρωσης, στη γενική υγεία και στις ανάγκες του ασθενούς.

Πότε θα περπατήσω;

Η κινητοποίηση συνήθως αρχίζει νωρίς, όταν αυτό είναι ασφαλές. Το βοήθημα και ο βαθμός φόρτισης αποφασίζονται από τη θεραπευτική ομάδα.

Θα χρειαστώ φυσικοθεραπεία;

Οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται καθοδήγηση για τις ασκήσεις και το περπάτημα. Το πρόγραμμα προσαρμόζεται στην επέμβαση, στη δύναμη και στην πρόοδο κάθε ασθενούς.

Πότε μπορώ να οδηγήσω;

Χρειάζεται να έχει επιστρέψει ο ασφαλής έλεγχος του ποδιού και να έχουν διακοπεί φάρμακα που επηρεάζουν την εγρήγορση. Η απόφαση λαμβάνεται μαζί με τον θεράποντα ιατρό.

Πόσο διαρκεί μια αρθροπλαστική ισχίου;

Τα εμφυτεύματα έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν για πολλά χρόνια, αλλά δεν είναι άφθαρτα. Η διάρκεια επηρεάζεται από την ηλικία, τη δραστηριότητα, το σωματικό βάρος, την ποιότητα του οστού και άλλους παράγοντες.

Συμπέρασμα

Όταν μια σοβαρά φθαρμένη άρθρωση προκαλεί επίμονο πόνο και σημαντικό περιορισμό στην καθημερινότητα, η ολική αρθροπλαστική ισχίου μπορεί να βοηθήσει. Η σωστή απόφαση προκύπτει από τα συμπτώματα, την εξέταση, τις ακτινογραφίες, τη γενική υγεία και τους στόχους του ασθενούς.

Μια εξατομικευμένη ορθοπεδική αξιολόγηση μπορεί να δείξει αν έχει έρθει η στιγμή να συζητηθεί η επέμβαση και τι μπορεί να περιμένει ο ασθενής από αυτή.

Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, διάγνωση ή θεραπευτική σύσταση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία υγείας.